Prawo do żądania zniesienia współwłasności przez wierzyciela

Jeden z Czytelników bloga zwrócił ostatnio uwagę na kwestię zniesienia współwłasności z inicjatywy wierzyciela współwłaściciela. To, że wierzyciel może domagać się zniesienia współwłasności w toku postępowania egzekucyjnego, jest już dość oczywiste. Mniej jasna jest natomiast dopuszczalność wystąpienia przez wierzyciela z takim wnioskiem w sytuacji, kiedy współwłaściciele zawarli umowę wyłączającą na pewien czas możliwość skorzystania z prawa do zniesienia współwłasności.

Kiedy wierzyciel może żądać zniesienia współwłasności?

Wykształciły się w tej kwestii dwa stanowiska:

  1. wniosek jest dopuszczalny wtedy, gdy egzekucja skierowana do udziałów dłużnika we współwłasności była bezskuteczna,
  2. wystarczy, że udział zostanie zajęty w toku egzekucji, aby móc żądać zniesienia współwłasności, bo jednocześnie zostaje zajęte także prawo do żądania zniesienia współwłasności. Przebieg wcześniejszej egzekucji jest więc bez znaczenia, gdyż z udziałem we współwłasności związane jest prawo do żądania zniesienia współwłasności. Wierzyciel realizuje wtedy w istocie prawo współwłaściciela. Jest to pogląd dominujący.

Umowne wyłącznie uprawnienia do zniesienia współwłasności vs prawa wierzyciela

Czym jest umowne wyłączenie prawa do zniesienia współwłasności, wyjaśniałam już wcześniej. Generalnie chodzi o to, że współwłaściciele mogą się umówić, że przez jakiś czas, nie dłuższy niż 5 lat, nie będą dążyć do zniesienia współwłasności. Co jednak w sytuacji, kiedy zniesienia takiej współwłasności domaga się w postępowaniu egzekucyjnym wierzyciel jednego ze współwłaścicieli, którzy się umówili?

Gdyby uznać, że taka umowa współwłaścicieli wiąże też wierzyciela, współwłaściciel-dłużnik miałby na podorędziu dosyć łatwy sposób, żeby przynajmniej na jakiś czas zabezpieczyć swój majątek przed wierzycielem.

Umowa nie wiąże wierzyciela

W sprawie o sygn. akt III CZP 36/16 Sąd Najwyższy zajmował się właśnie tym problemem. W uchwale z dnia 14 września 2016 r. SN przyjął, że:

Umowa współwłaścicieli czasowo wyłączająca uprawnienie do zniesienia współwłasności nie wiąże wierzyciela współwłaściciela będącego stroną tej umowy.

Sąd uznał, że wyłączenie prawa do zniesienia współwłasności, jest wyjątkiem od ogólnej zasady prawa do swobodnego żądania zniesienia współwłasności. Obejmowanie skutkami umowy innych osób niż te, które zawarły umowę, byłoby nieuprawnionym poszerzaniem granicy tego wyjątku. Zgodnie z ogólną zasadą wykładni prawa wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco. Tym bardziej, że w kodeksie cywilnym oraz w ustawie o księgach wieczystych i hipotece wskazana są wprost sytuacje, kiedy umowne wyłączenie zniesienia współwłasności będzie wiązało też inne osoby (art. 16 ust. 2 pkt 4 i art. 17 u.k.w.h., art. 221 k.c.). Podkreślić trzeba, że zajęcie udziału przez wierzyciela egzekwującego nie może być rozumiane jako nabycie przez niego udziału we współwłasności.

Umowa wiąże wierzyciela

Powyższa uchwała SN spotkała się z pewną krytyką (tak np. Marcin Walasik w glosie krytycznej opublikowanej w PPC 2018/2/247-263).

Najważniejsze podnoszone argumenty przeciwko stanowisku SN to:

  • z rzeczy (prawa) prowadzona jest egzekucja w takim stanie, w jakim było ono w momencie zajęcia,
  • wierzyciel nie staje się stroną stosunku prawnego, działa jako zastępca współwłaściciela. Wierzyciel zajmując prawo do zniesienia współwłasności wchodzi w sytuację prawną współwłaściciela-dłużnika, a więc zajmuje je w takiej postaci, w jakiej przysługiwało dłużnikowi; nie ma on żadnych dodatkowych praw, niż te, które ma dłużnik,
  • uznanie, że umowa wyłączająca zniesienie współwłasności nie wiąże wierzyciela stwarza ryzyko przyjęcia dopuszczalności podważania skuteczności innych umów zawieranych przez dłużnika, np. użyczenia, najmu, dożywocia,
  • obowiązujące przepisy wskazują, że co do zasady wierzyciel w trakcie egzekucji jest związany umowami zobowiązaniowymi zawartymi przez dłużnika (np. pierwszeństwo zaspokajania zobowiązań alimentacyjnych, z stosunku pracy) oraz w jakich sytuacjach nie jest (poprzez doprowadzenie do uznania ich za bezskuteczne, np. skarga pauliańska).

Umowa zawarta po wszczęciu egzekucji oraz umowa przedłużająca wyłączenie uprawnienia do zniesienia współwłasności

Niezależnie od tych uwag, nie powinno budzić wątpliwości, że zarówno umowa o wyłączenie prawa do zniesienia współwłasności zawarta przez współwłaścicieli po wszczęciu egzekucji, jak i przedłużająca okres obowiązywania wyłączenia prawa do zniesienia współwłasności, nie będą wiązały wierzyciela. A to dlatego, że stanowią one czynności rozporządzające dłużnika podjęte już po wszczęciu egzekucji.

edyta-stark
Podobne artykuły

Napisz komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Zapraszam do subskrypcji bloga


Administratorem Twoich danych osobowych stanie się Sienkiewicz i Zamroch Radcowie prawni sp.p. (ul. Warszawska 4/3, 87-100 Toruń). Twoje dane osobowe będą przez nas przetwarzane wyłącznie w celu udzielenia odpowiedzi na przesłaną wiadomość. Szanuję Twoją prywatność – Twoje dane nie będą przekazywane do innych podmiotów, za wyjątkiem podmiotu obsługującego niniejszy formularz oraz naszą pocztę e-mail.

W każdym czasie możesz się również zwrócić do Kancelarii z żądaniem sprostowania, usunięcia swoich danych, sprzeciwu wobec przetwarzania, przeniesienia do innego podmiotu lub ograniczenia ich przetwarzania – wystarczy, że napiszesz wiadomość na adres: radcowie@radcowie.biz. Podstawą prawną przetwarzania Twoich danych osobowych jest art. 6 ust. 1 lit. b rozporządzenia ogólnego o przetwarzaniu danych osobowych (RODO). Jeżeli według Ciebie Twoje dane są przetwarzane nieprawidłowo, masz prawo złożenia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.